MDB Protokolü Nedir? Otomat POS ile Nasıl Konuşur?

MDB protokolü nedir, ne işe yarar?

MDB, farklı üreticilerin otomat ve ödeme cihazlarının birbirini otomatik tanımasını sağlayan ortak dildir. Bir otomat üreticisinin kontrol kartı, başka bir firmanın banknot okuyucusuyla ve üçüncü bir firmanın kart okuyucusuyla aynı kablo üzerinde, aynı kurallarla konuşur. Standardın amacı, elektronik kontrollü otomatlarda tüm satış ve çevre ekipmanının aynı biçimde haberleşmesini sağlamaktır (§1.1).

İlk NAMA belgesi Ekim 1993'te yayımlandı; Avrupa'da EVA ve EVMMA ile birlikte geliştirildi. Sürüm 1.0 (1998), 2.0 (2002), 3.0 (2003), 4.0 (2009), 4.1 (2010) ve 4.2 (2011) ardından gelen 4.3, Temmuz 2019'da çıktı. Seviye sistemi sayesinde eski ve yeni cihazlar ortak en yüksek seviyede birlikte çalışabilir.

MDB, makinenin tamamını değil, yalnızca cihazlar arasındaki arayüzü tanımlar. Ürünün nasıl düşeceği, menünün nasıl çalışacağı otomat üreticisinin işidir. Kart okuyucunun bankaya nasıl bağlandığı da MDB'nin dışındadır: MDB, otomatın içindeki konuşmayı anlatır.

MDB hattında hangi cihazlar var?

Hatta bir ana birim (otomat kontrol kartı) ve ona bağlı en fazla 32 çevre birimi bulunur. Her cihazın standartta sabitlenmiş bir adresi vardır. Otomat kartı sırayla her cihaza "yeni bir şey var mı?" diye sorar (POLL); cihaz yalnızca sorulduğunda ve yalnızca kendi adresine gelen mesaja cevap verir. Konuşmayı yalnızca otomat başlattığı için hatta çakışma olmaz.

MDB kart okuyucu nedir?

MDB kart okuyucu, otomatın MDB hattına "kartlı ödeme cihazı" (cashless device) olarak bağlanan POS terminalidir. Standartta iki adresi vardır: birinci kartlı ödeme cihazı 10H, ikincisi 60H. Otomat onu bozuk para ünitesi gibi bir ödeme birimi olarak görür: fiyatı ona sorar, onay gelirse ürünü verir. Kartın bankadan onay alması okuyucunun kendi işidir; bu yüzden aynı okuyucu kredi kartı, temassız, QR ve yemek kartını otomatta değişiklik yapmadan sunabilir.

MDB ödeme sistemi: nakit, kart ve QR aynı hatta

"MDB ödeme sistemi", otomattaki bozuk para ünitesinin, banknot okuyucunun ve kart okuyucunun tek MDB hattından yönetilmesidir. Müşteri hangi yöntemle öderse ödesin otomat aynı akışı izler; nakitsiz (cashless) ödeme, mevcut nakit birimlerini sökmeden yanlarına eklenir.

Master, Slave ve Executive ne demek?

Terminal broşürlerinde geçen MDB Slave, terminalin otomatın hattına çevre birimi, yani kart okuyucu olarak bağlandığı klasik kurulumdur. MDB Master modunda terminal hattın ana birimi olur ve kontrol kartı olmayan bir makinede MDB'li çevre birimlerini kendisi yönetir. Executive ise MDB'den önce yaygınlaşan ve bazı eski otomatlarda hâlâ bulunan ayrı bir ödeme protokolüdür.

MDB kart okuyucu satışı nasıl yapar?

Kart okuyucu oturumu açar, otomat fiyatı sorar, okuyucu onaylar, ürün düşer ve otomat sonucu bildirir. Standardın "geçerli tek ürünlü satış" örneği yedi adımdan oluşur. Her adım otomatın sorusu ve okuyucunun cevabıyla ilerler; okuyucu kendi başına konuşmaz, bir sonraki POLL'da cevabını verir.

Burada kritik nokta şudur: otomat, ödeme onayı gelmeden ürünü vermez; kart okuyucu da ürünün verildiği bilgisini almadan satışı kesinleşmiş saymaz. Fiyat, otomatın kendi fiyat listesinden gelir. Bu sayede işletmeci fiyatı otomat menüsünden değiştirdiğinde kart okuyucuda ayrıca bir şey yapmak gerekmez.

Önce kart mı, önce ürün mü?

Klasik akışta müşteri önce kartı okutur, sonra ürünü seçer. Level 3'te tanımlı Always Idle seçeneği açıksa sıra tersine döner: müşteri önce ürünü seçer, otomat fiyatı gönderir ve kart o anda okutulur. Temassız ödemeye alışmış müşteri için bu daha doğal bir akıştır; ama iki tarafın da bu seçeneği desteklemesi gerekir.

Kart okuyucu hangi durumlardan geçer?

MDB kart okuyucusu yedi durumlu bir durum makinesidir. Sahada "okuyucu kart almıyor" şikâyetinin çoğu, cihazın hangi durumda beklediğine bakılarak çözülür.

Ürün düşmezse karttan para çekilir mi?

Hayır; otomat ürünü veremezse VEND FAILURE gönderir ve kart okuyucu tutarı iade etmekle yükümlüdür. Standart, otomatın bu bildirimden sonra okuyucuya en az bir kez daha sormasını ve iadenin tamamlandığını teyit etmesini ister. Sepet / kısmi iade özelliği açık Level 3 cihazlarda otomat, ürünü neden veremediğini de bildirir (§7.4.8):

• Bilinmeyen hata ya da makine arızalı
• Seçim yok ya da tanımlı değil
• Spiral boş, ürün düşmedi
• Seçim arızalı
• Malzeme bitti
• Seçim bloke ya da bu saat, fiyat listesi veya kullanıcı için kapalı
• Ürünün son kullanma tarihi geçmiş
• Sıcaklık sınır dışında
• Makine meşgul ya da menüde
• Yetersiz bakiye

4.3 ile gelen sepet / kısmi iade özelliği tek kart okutmayla birden fazla ürün satmayı ve yalnızca verilemeyen kısmın iadesini mümkün kılar. Standarttaki örnek açıklayıcıdır: 1 litre süt için 1,00 $ onaylanır, müşteri 0,75 litrede durdurur, otomat 0,75 $'lık başarı bildirir ve okuyucu 0,25 $ iade eder. Aynı mantık sıvı dolum, deterjan ve su otomatları için birebirdir.

MDB Level 1, 2 ve 3 arasındaki fark nedir?

Seviye, kart okuyucunun ve otomatın hangi komutları konuştuğunu belirler; iki cihaz ortak en yüksek seviyede çalışır. Otomat kurulum sırasında okuyucunun seviyesini öğrenir, okuyucu da otomatınkini. Standart, Temmuz 2000'den sonraki tasarımların tüm alt seviyeleri desteklemesini şiddetle önerir.

MDB 4.3 ile neler değişti?

4.3, mobil ödeme ve çoklu ürün satışını standarda soktu. Belgede yeni olarak işaretlenen başlıca özellikler:

• Uzaktan satış (Remote Vend): ürün otomatın tuşlarına dokunmadan, örneğin telefondaki bir uygulamadan seçilebilir; kart okuyucu otomata "şu ürünü ver" isteği gönderir.
• Sepet ve kısmi iade: tek okutmada birden fazla ürün, her ürün için ayrı başarı/başarısızlık bildirimi.
• Kupon: ön ödemeli kuponlar veya belirli ürün için ücretsiz satış QR kodu okutulabilir.
• Gelişmiş ürün bilgisi: seçilen ve gerçekten verilen ürün numarası ayrı ayrı bildirilir; spiral boşsa ve otomat aynı ürünü yandaki spiralden verirse bu da kayda geçer.
• Önce ürün seçiminde kart bilgisi: müşteri önce ürünü seçtiğinde otomat kartın kullanılabilir bakiyesini, kimliğini ve ödeme türünü dikkate alabilir (§7.1).

Ekrandaki QR ile ödeme ve yemek kartı gibi yöntemler bu altyapı üzerinde çalışır. Hangi kartların otomatta geçtiğini otomatta geçen kartlar rehberinde ayrıca anlattık.

Kart okuyucu nakit satışları da görür mü?

Evet, otomat açtıysa her nakit satışı CASH SALE ile kart okuyucuya bildirir. Bu bildirim denetim içindir: bozuk para veya banknotla yapılan satışın fiyatı ve ürün numarası okuyucuya iletilir. Ücretsiz, test, iade ve jeton satışları ürün numarasındaki ayrı bitlerle işaretlenir. 4.3'te bu kayda EVA-DTS (otomat denetim verisi standardı) alanları da eklendi.

Pratik sonucu şudur: internete bağlı bir kart okuyucu, yalnızca kartlı değil otomatın tüm satışlarını merkeze taşıyabilir. Vennex panelinde satışlar, stok ve rota planlaması bu veriyle beslenir.

MDB ile DEX aynı şey mi?

Hayır. MDB ödeme cihazlarının otomatla konuştuğu hattır. DEX / EVA-DTS ise otomatın satış sayaçlarını ve denetim verisini dışarı aktarmak için kullanılan ayrı bir veri standardıdır. MDB 4.3, nakit satış bildirimine EVA-DTS ürün alanlarını ekleyerek ikisini yaklaştırdı.

MDB kablosu ve konnektör: hangi pin ne işe yarar?

MDB kablosu altı tellidir: ikisi besleme, üçü haberleşme, biri boştur. Haberleşme hatları 5 V ve optik izolelidir; besleme otomatın güç kaynağından gelir. Kart okuyucu genellikle otomattaki mevcut MDB hattına ara kabloyla eklenir; diğer ödeme birimleri yerinde kalır.

Sahada en sık görülen altı MDB sorunu

Aşağıdaki sorunların her biri standarttaki bir kurala dayanır; kurulumda ilk bakılacak yerler bunlardır.

MDB, pulse ve RS232: hangisi ne zaman?

Otomatın kontrol kartında MDB portu varsa MDB, yoksa pulse, kendi yazılımı olan makinede seri port kullanılır. Üçü birbirinin alternatifi değil, farklı makine tiplerinin bağlantı yoludur.

Jeton mekanizmalı bir makineniz varsa jetonlu makineye kartlı ödeme yazısı pulse bağlantısını anlatır. MDB ya da pulse olmayan bir makine veya kendi yazılımınız için özel ödeme entegrasyonu sayfasında seri port ve sistem bağlantı şemalarını bulabilirsiniz.

Türkiye'de MDB'li otomata kartlı ödeme nasıl eklenir?

Otomatın MDB portuna MDB destekli bir ödeme terminali takılır, otomat menüsünden kartlı ödeme açılır ve terminal Türkiye'deki bankalara bağlanır. Vennex'in PAVO UN20 ve PAX IM30 terminalleri MDB Master/Executive ve Slave bağlantısını destekler; aynı terminal kredi kartı, temassız, QR ve yemek kartıyla ödeme alır.

Vennex panelinde her cihazın MDB seviyesi, açık seçenekleri ve makine durumu (hazır, satışta, kapalı gibi) uzaktan görülür. Yukarıdaki "okuyucu kart almıyor" sorunlarının çoğu bu ekrandan, otomata gitmeden teşhis edilir. Terminallerin karşılaştırması ve fiyatları unattended POS terminalleri sayfasında, otomat tarafındaki kurulum ve satış akışı otomat POS cihazı sayfasındadır.

MDB kart okuyucu seçerken kontrol listesi

• Otomatın kontrol kartında MDB portu ve servis menüsünde kartlı ödeme (cashless) seçeneği var mı?
• Terminal hangi MDB seviyesini destekliyor; otomatın seviyesiyle ortak seviye ne?
• Hatta başka bir kartlı ödeme cihazı varsa terminal ikinci adreste (60H) çalışabiliyor mu?
• Önce ürün seçimi (Always Idle) ve çoklu satış gerekiyorsa terminal destekliyor mu?
• Bankalara bağlantı: Türkiye'de kredi kartı, Troy, temassız, QR ve yemek kartı kabul ediliyor mu?
• Mobil bağlantı (4G) ve dış mekan koruması (IP65) lokasyona uygun mu?
• Satış ve MDB durumu uzaktan bir panelden izlenebiliyor mu?

Özet

• MDB, otomat kontrol kartı ile ödeme cihazlarının ortak dilidir; NAMA yayımlar, güncel sürüm 4.3 (2019).
• Tek ana birim, en fazla 32 çevre birimi; 9600 baud, 6 telli kablo, 24–34 V DC besleme.
• Kartlı satış: oturum açılır → fiyat istenir → onay → ürün düşer → başarı bildirilir → oturum kapanır.
• Ürün verilemezse VEND FAILURE ile iade yapılır; 4.3 kısmi iadeyi ve sepeti ekledi.
• Seviye uyuşmazlığı, kapalı cashless menüsü, adres çakışması, fiyat ölçeği ve besleme en sık sorunlardır.